Simboli stiha su vrlo osjetljivi i ako glumac nije dovoljno oprezan, pobjegnu kao da ih i nema, a to nije dobro, jer onda riječi prazno zvuče. Svakako, glumac je u trenutku svog djelovanja gospodar mase, iz koje ga uvijek može netko zapitati: kako to misliš, šta to znači, zašto tako činiš… A ne bi bilo dobro ne moći odgovoriti.
Brojni kritičari pisaće o njenim ulogama kojima je donosila nove osobenosti, diviće se njenoj glumačkoj smelosti, lakoći preobražavanja i transformacija iz uloge u ulogu. Ostaće upamćena po mnogim likovima koje je oblikovala na sebi svojstven način, ujedno obeležiće jedno poglavlje jugoslovenskog pozorišnog sveta.
Marija Crnobori rođena je 1918. godine u mestu Banjole u Istri. Školovala se u Stručnoj učiteljskoj školi, a zatim i na Glumačkoj akademiji u klasi Branka Gavele. U periodu Drugog svetskog rata igrala je u Hrvatskom narodnom kazalištu u Zagrebu, zatim u Rijeci, a na poziv Bojana Stupice stupa u ansambl Jugoslovenskog dramskog pozorišta, gde će odigrati svoje najzapaženije uloge.
Pored Bojana Stupice, mladi glumci i umetnici su učestvovali u rađanju ovog tipičnog jugoslovenskog pozorišta. Mira Stupica isticala je da su u sebi svi umetnici tog posleratnog perioda „probudili najplemenitije kreativne snage”. Marija Crnobori je naglašavala koliko su bili teški trenuci posle rata, ali zbog velike mladalačke snage i volje nastajao je teatar i umetnost koja ga čini. Govorila je da su ta vremena bila puna znanja i mudrosti, vreme kad su svi želeli veliko dobro, ali veliko dobro za svačije dobro. Govorila je o umetnosti za koju je tadašnja mladost živela, kao da ništa drugo ne postoji: „Svako je doprineo svoju ’kap’ i vrijeme je prošlo kao san”.
Predstava „Kralj Lir”
Regana Marije Crnobori zauzima među velikim kreacijama ove umetnice osobeno mesto. Sazdana od mračnih strasti i pohlepe koje na samom početku vešto skriva, hladna u svom zločinu. I ovom svojom ulogom ona je otkrila neke svoje nove glumačke osobenosti.
Radmila Bunuševac, Politika, 1952.
Predstava „Kandida”
Naslovnu ulogu kreira vrlo prirodno i ubedljivo, u isti mah diskretna, uvek u sigurno povučenim granicama psihološke verodostojnosti i sa toplinom koja ostavlja bez ičega što bi podsećalo na težnju ka scenskom efektu.
Pozorišna hronika, 1952.
Predstava „Fedra”
Lice Marije Crnobori – Fedre, živi sa stihovima. Ono ih beleži i nepoznatim crtama oko usana i blistanjem oka i grčem u povijama. Čitavo biće je jedna jedina ustreptala struna koja zvuči strašću i tragikom.
Duga, 1954.
Po samom osnivanju Jugoslovenskog dramskog pozorišta pripale su joj dve uloge u premijernim predstavama „Kraj Betajnove” i „Ujka Vanja”, u režiji Bojana Stupice. Pedesetih godina odigraće i najznačajnije uloge, poput Antigone u predstavi „Antigona”, Kandide u „Kandidi”, ulogu Regane u predstavi „Kralj Lir”, Fedru u „Fedri”, Klaru u „Ledi”, Lasil Blanšar u predstavi „Za Lukreciju”. Godine 1956. igraće ulogu Margaret u predstavi „Faust”, koja je premijerno izvedena u režiji Mire Trailović povodom otvaranja Ateljea 212.
Sa mužem, Markom Fotezom, učestvovala je u osnivanju Dubrovačkih ljetnih igara – gde će zaigrati u predstavama „Hamlet” 1952. godine, „Gertruda” 1956. godine, „San letnje noći”, kao i u „Dubrovačkoj trilogiji”.
Dobitnica je brojnih nagrada, među kojima se ističe Sterijina nagrada za ulogu Klare Dombravske, nagrada „Marko Marulić”, „Mate Bolota”, kao i Dobričin prsten, koji je dobila 1992. godine.
Predstava „Kandida”
Intrepretacijom ove složene uloge, Marija Crnobori je iznenađujuće nagovestila značajan niz svojih izražajnih intervala, u čemu se sastoji posebna vrednost njene uloge.
Misailović, Nin 1952.
Predstava „Za Lukreciju”
Trio – Mira Stupica, Marija Crnobori i Branko Pleša – bio je sav u poetskom simbolu. Taj simbol je polazio od Lukrecije iz Tita Livija, prelazio preko komentara Makijavelija preko Seleste i Elvire – u sebi je sadržao sve znanje i doticao se svih poetskih iskustava, vraćajući se unazad do Sofkola i do Edipove zagonetke – Šta je čovek?
Marija Crnobori sama sebi (kao na starim vitražima) bila je simbol lepote i vrline. Vrline detinjasto bezazlene – ali i vrline Lukrecije koja izaziva strahotne potrese.
Bora Glišić, Nin, 1959.
Predstava „U Agoniji”
Marija Crnobori je svoju Lauru dala kao snažnu ženu koja se neprekidno drži na uzdama. To je vrlo inteligentno glumačko rešenje, jer tim vešto priprema svoj furiozni kraj.
Ekspres Beograd 1965.
Njena gluma oslikavaće jedno vreme uzleta jugoslovenskog pozorišta, a uz Miru Stupicu obeležiće je sve predstave i glavne uloge koje su neizmenično dobijale u Jugoslovenskom dramskom pozorištu. Igraće u predstavama „U agoniji” (1965), „Koriolan” (1970), „Lica” (1972), „Zanat gospođe Vorn” (1975), „Aveti” (1979).
Svoju poslednju ulogu odigraće 1980. godine u predstavi „Pokopano dete”, te će se u sledećim decenijama baviti pisanjem. Objaviće knjigu „Svijet glume”, kao i zbirku pozorišnih eseja, od kojih je nastala knjiga „Životić”. Eseje je pisala od pedesetih godina, otkrivajući sve domene koje je pružao tadašnji teatar.
Umrla je 2014. godine u Beogradu.
Izvor: Muzej pozorišne umetnosti; Svijet glume; Životić.
Foto: Muzej pozorišne umetnosti
