Četvrte, ujedno i poslednje večeri Kovinskih pozorišnih susreta publika je imala priliku da pogleda predstavu „Knjiga o Milutinu” Zvezdara teatra u adaptaciji i režiji Egona Savina.
Nastala po motivima istomenog romana Danka Popovića, ova monodrama, nasuprot očekivanjima publike, donosi nesvakidašnju perspektivu ratnih stradanja i apsurda borbe malog naroda za „više ciljeve” svojih političkih vođa.
Nesvakidašnje dramaturško rešenje prikaza ratnih (zlo)dela u monološkoj formi u prvom licu jednine svojom neporečivom emotivnošću već u prvim minutima navodi publiku da se zainteresuje za priču.
Rat, uzet kao centralna tema dela, prikazan je iz ugla Milutina, šumadijskog seljaka i bivšeg ratnika, koji se posle mnogo godina priseća početka Prvog svetskog rata na tlu Srbije i dana kada su zvona zvonila pozivajući ljude u borbu.
Prenoseći fabulu iz dve (naizgled različite) perspektive, seljačke i ratničke, Milutin nam ne nudi dva dijametralna poimanja sveta, već širu sliku rata kao kolektivnog traumatičnog iskustva sa fatalnim posledicama. Kao pripovedač, on pokušava da nađe odgovore na mnogobrojna pitanja koja su mučila srpskog seljaka pre i posle rata; kao protagonista on, iskoristivši antimilitaristički princip „lično je političko”, publici nudi skup ratnih priča koje na najbolji način objašnjavaju neke od najvažnijih uzroka srpskog stradanja za ondašnje potencirane ali nerazjašnjenje ideje o političkom bratstvu Srba i balkanskih naroda i jugoslovenstvu.
Pitanje opstanka nacije glavna je tema podteksta dramske radnje. Opisujući teror koji je sa sobom donela albanska golgota, narator ističe strahotu činjenice da je u Prvom svetskom ratu bila mobilisana nekolicina maloletnih dečaka, sinova i unuka ratnika koji su izgubili svoje živote u prethodnim ratovima. Gledajući nejaku decu kako u albanskim planinama umiru od gladi, zime, ali i u borbama, Milutin analizira političke službenike i njihovo veličanje stradanja novih srpskih naraštaja za „bolju političku budućnost srpske zemlje”. Prvi put pogledavši gledaoce u oči, Milutin ponavlja pitanje „šta ti znači da dobiješ rat, ako pobiješ ceo narod?”, isto ono koje je još davno postavio državnim zvaničnicima.
Scenografija predstave, iako svedena, u velikoj meri doprinosi upotpunjavanju celokupnog doživljaja događaja o kojima se govori u drami. Video-bim, na kome se tokom čitavog izvođenja prikazuju originalne slike iz rata, doprinosi rušenju četvrtog zida teatra. Na taj način celokupni vizuelni identitet predstave postaje moćno sredstvo kojim se kod gledalaca intenziviraju osećanja tuge i besa. U momentima opisa svakodnevnih masakara nad nedužnim ženama i decom, vidno preplavljujuće emocije pokrenuće proces empatije, koja kasnije postaje glavni vid komunikacije naratora sa publikom.
Muzička pozadina predstave, čiji je kompozitor Bora Dugić, prvi put može se čuti kao instrumental u trenutku kada Milutin započne priču o oporavku srpske vojske na Krfu i nastanku „plave grobnice”, koja predstavlja duhovni ali i istorijski spomenik srpskog naroda, kome su se divili ne samo Srbi i Grci, već mu se i danas dive pripadnici svih naroda sveta koji se ikada nađu na tom mestu. Instrumental od ovog trenutka postaje glavna muzička pratnja predstave koja se, u nešto izmenjenom aranžmanu, može čuti i u završnoj sceni predstave.
Na kraju komada Milutin se vraća u svoje rodno mesto, koje zatiče u vidno izmenjenom stanju. Stupivši u svoju kuću, protagonista sreće jedini ženski lik u drami - majku. Napomenuvši mu brojna silovanja koja su žene u selu preživele u njegovom odsustvu, preklinje ga da bude pošten prema svojoj ženi i ne tuče je, jer, kako to njene reči savršeno sumiraju, „nasiljem i ratom u kući, ponavlja se rat u državi”.
Foto: Nikola Vukelić
