U okviru BELEF festivala je na Novoj sceni u Zvezdara teatru izvedena predstava „Knjiga o Milutinu” u režiji Egona Savina, po tekstu pisca istoimenog romana Danka Popovića. Ovo je priča o periodu pre i posle početka Prvog svetskog rata iz perspektive neobrazovanog, ali plemenitog seljaka Milutina, koji svoj kompas vrednosti pomera na brigu o majci, ženi, stoci i, najbitnije, brigu kako zaboraviti masovna stradanja srpskih vojnika tokom rata.
Jednostavnom scenografijom, u kojoj peovladava crna boja, naglašava se nezaobilazni pesimizam naratora priče, koji u monološkoj formi sa velikim emotivnim nabojem prenosi ratna iskustva iz svoje perspektive, a koja su odevena u njegovim poimanjem o životnim vrednostima. Uprkos pesimizmu, koji izbija u prvi plan, kroz Milutinovo pripovedanje vrlo retko su prisutne i zanimljive dosetke u vezi sa događajima koji su bili jedina svetla tačka u sveopštem crnilu.
Interesantno je što narator prenosi priču sagledanu iz dve perspektive – seljačke i ratničke. Kroz Milutinovo pripovedanje, dva naizgled različita sveta stapaju se jedan u drugi, što nam nudi širu sliku rata kao kolektivnog traumatičnog iskustva jednog naroda. Milutin pokušava da nađe odgovor na pitanje koje je mučilo seljaka pre i posle rata – da li je vredno ostaviti ognjište i ratovati zarad političkih ciljeva drugih? Nesumnjivo, Milutin ima strog antimilitaristički. On se oštro suprotstavlja pojmu heroizma i nehajno pokazuje odlikovanje koje je dobio za hrabrost, jer – čemu služi heroizam ako je cena za njega plaćena hiljadama života i nestankom polovine stanovništva Srbije? Njegova razmišljanja, koja su upućena nekom imaginarnom slušaocu, upućuju nas na to da su u ratu i pobednici i pobeđeni ipak – gubitnici.
Milutin opisuje i teror nad Srbima koji je došao sa albanskom golgotom, a najupečatljivija epizoda odnosi se na mobilisanje maloletnih dečaka. Gledajući bolesnu i izgladnelu decu kako u albanskim planinama umiru od gladi, zime, ali i u borbama, Milutin analizira političke službenike i njihovo veličanje stradanja novih srpskih naraštaja za njihovu bolju budućnost. Srpska vojska dolazi na Krf, a more, koje je toliko otežalo od količine tela koja su u njemu sahranjena, postaje „plava grobnica“.
Na kraju, Milutin se vraća u svoju Šumadiju, koja samo u obrisima podseća na mesto gde je odrastao i stvarao svoju porodicu. Na kućnom pragu zatiče majku i tada čujemo njen glas koji kaže „da se oni koji se vraćaju iz rata, vraćaju kao drugi ljudi“. I po prvi put dobijamo sliku rata iz ženske perspektive, koju su činila brojna silovanja i nasilje.
Predstava upućuje na jedan problem čovečanstva, a to je stavljanje čoveka u službu velike ideje zarad velikih ideala i pobuda, dok Milutin, kao neznani junak, istoriju razume kao dosuđeni svet o kome se još samo može ispričati svoja priča.
Foto: Nikola Vukelić
