Sa našom HuPopedijom nastavljamo proputovanje kroz pozorišna dešavanja i zanimljivosti iz perioda Jugoslavije. Ovaj put vraćamo se u šezdesete godine prošlog veka, ploveći kroz amaterska pozorišta širom nekadašnje zemlje. Bilo ih je mnogo u Jugoslaviji, a neki od najpoznatijih glumaca sa ovih prostora su načinili prve glumačke korake baš sa tim družinama. Amaterska pozorišta čini se da su glasno živela, a i oživljavala manja mesta i podsticala omladinu da se bave kulturnim dešavanjima.
U ovom tekstu prilažemo vam zanimljive informacije koje je sa nama podelio Igor Galo, glumac kog publika pamti po filmovima „Imam dvije mame i dva tate”, „Most”, „Divlji Anđeli”, „Valter brani Sarajevo” itd. Takođe, Igor je bio član Eksperimentalne omladinske scene u Puli. Igor se za naš portal prisetio kako je izgledala tadašnja amaterska scena, festivali, zajednička druženja i sl. Njegov glumački put počinje u Kninu u Dalmaciji, zatim se nastavlja do Pule, a onda prostorom čitave Jugoslavije...
Naša međusobna otvorenost i zaigranost, onako kako to život najbolje namjesti, trajno nas je obilježila. Ostali smo svi dobri prijatelji unatoč tragičnim devedesetim godinama i raspadu Jugoslavije.
Eksperimentalna omladinska scena (EOS), u kojoj je svojevremeno igrao, osnovana je u Puli 1962. godine. U Domu „Braće Ribar” se okupljala omladina, radnici, učenici i studenti.
Slika 1 i 2
Bio sam član EOS-a nepune dvije godine. Naime, nakon završenog drugog razreda gimnazije u Kninu doselio sam se u Pulu u ljeto 1965. godine. Tada je u Puli rođen Vladimir Arsenijević, koji se ostvario kao romanopisac u Beogradu. U proljeće te iste godine kninska gimnazija je obilježavala 30. godišnjicu osnutka i u tu čast je postavljena komedija Branislava Nušića „Gospođa ministarka”, gdje sam ja igrao ulogu Rake. Premijera je održana na pozornici Doma JNA u Kninu i bila s oduševljenjem pozdravljena (slika 1 i 2). Tada su mi „daske koje život znače” udarile u glavu. Treći razred gimnazije nastavio sam u Puli i odmah se uključio u Eksperimentalnu omladinsku scenu (EOS), koju je vodila Zlata Berović, glumica u penziji, svojevrsni „motor” i dobri duh naše omladinske scene. Kada se sada osvrnem na to razdoblje, čini mi se nevjerojatno što je jedno amatersko kazalište bilo u stanju staviti na repertoar, pripremiti i igrati u samo dvije godine. Valja reći da nikada nismo imali vlastiti prostor za rad i za odigravanje predstava, uvijek smo bili „podstanari”.
EOS je već 1966. godine selektovan za republičku smotru kazališta u Topuskom, a zatim u maju iste godine su bili pozvani na BRAMS (Beogradsku reviju amaterskih malih scena), a sledeće godine ova amaterska družina putuje u Grubišno Polje i Kutinu.
Slika 3
Kruna svega je bio poziv na Festival dramskih amatera Jugoslavije na Hvaru u julu 1967, gdje smo otvorili festival recitalom posvećenom 50. godišnjici Oktobarske revolucije. Kad sa ove distance, od zamalo 55 godina, prelistavam program tog festivala (slika 3), zatim ugledne umjetnike, književnike, režisere iz cijele Jugoslavije u festivalskom vijeću i ocjenjivačkom sudu, shvaćam koliko je kazališni amaterizam bio snažan, ali i uvažavan u to vrijeme. Te godine je na Hvaru glavnu nagradu zasluženo odnijelo Akademsko pozorište „Branko Krsmanović” iz Beograda sa predstavom „Klovnovi” Radeta Pavelkića u režiji Stevana Štukelja. U toj predstavi su igrali Vlada Živković, Bogoljub Petrović i Dragan Nikolić (slika 4). Tada se nismo upoznali Gaga, Vlada i ja, oni su bili nešto stariji i već poluprofesionalna družina - studirali su glumu i bili koplje iznad nas. Nedugo, već u kasnu jesen 1967. Gaga je sa Stanislavom Pešić igrao glavnu ulogu u filmu „Tri sata za ljubav” Fadila Hadžića u Zagrebu, a ja sam u tom filmu statirao.
Slika 4
Život amaterskih pozorišta cvetao je u brojnim gradovima, a to govori i podatak koje su predstave izvođene, ali i ko je sve ostvario svoje glumačke korake na njima.
Samo ću nabrojati predstave koje smo postavili i igrali do mog odlaska u Zagreb na studij šumarstva (nikad nisam imao namjeru otići na Akademiju). Prva značajna predstava bila je „Mladost pred sudom” Hansa Timajera, gdje sam igrao glavnu ulogu (slika 5). Valja naglasiti da su u toj predstavi svoje buduće karijere na kazališnoj sceni, na filmu i TV-u započele Mirjana Živković, dvije godine kasnije najbolja polaznica studija režije u Beogradu i stipendistica TV Sarajevo, a sada u Americi, i Ljubica Beljanski, kasnije Ristić (slika 6), izuzetna pozorišna umjetnica i odličan pedagog, i sada vrlo aktivna u Beogradu. S tom predstavom smo gostovali na BRAMS-u u Beogradu 1966. godine. Imali smo čast da igramo u zgradi „Borbe”, iz čijeg prostora od svega 212 stolica je izrastao Atelje 212. Repertoar EOS-a bio je raznovrstan, nastavili smo sa komadom „Stidljivi i osamljeni” Irvina Šoa, zatim „Novelom od Stanca” Držića. Kulminacija je bila predstavom „Suđenje Ostoji srednjoškolcu”, koju smo premijerno izveli u Istarskom narodnom kazalištu u Puli (slika 7). Malo ko zna, ulogu radnika u predstavi igrao je Mate Parlov, kasnije svjetski prvak u profesionalnom boksu i olimpijski pobjednik iz Minhena 1972. godine. Pošto smo se povremeno sretali i družili na korzou u Puli, pozvao sam ga da nam se pridruži u predstavi. Tada nije još bio poznat kao bokser, ali je ozbiljno i vrijedno trenirao boks u Puli. Netko je napisao njegovu biografiju, u kojoj na istaknutom mjestu stoji da on nije samo grubi bokser, nego „zaljubljenik teatra, lijepe književnosti, naročito poezije, a da za to ima zahvaliti svom iskustvu u kazalištu gdje je još davnih šezdesetih igrao s Igorom Galom”.
Slika 5
Slika 6
Teatar „Levo” je igrao „Zabavu”, Mrožekovu, gdje je započinjao veliku karijeru Petar Božović (slika 8). Veliki takmac im je bila „Mušica” Rucantea, Teatra „Dadov”, sa Dragoljubom Vojnovim i Brankom Sučević (slika 9). Tome treba dodati i KUD „Abrašević” iz Valjeva, sa Molijerovim „Mizantropom”, gdje je počinjao svoju glumačku karijeru Vojislav Brajović. A treba dodati Svetlanu Bojković, Branka Cvejića i Dragoljuba Vojnova u predstavi „Izbiračica” Koste Trifkovića, Teatra „Dadov” iz Beograda.
Na kraju, Igor se prisetio trenutaka posle rata i te povezanosti koja ih je spajala još iz mladalačkih dana. Sa suprogom Mirjanom, odmah nakon rata, preko Mađarske uputio se u Beograd. U maju 1996. godine najavljena je premijera predstave „U potpalublju” u Jugoslovenskom dramskom pozorištu.
Slika 7
Kako bi ostao u okvirima kazališta/teatra/pozorišta vratiti ću se ponovo na Arsenijevića, pošto je Vladimir rođen u Puli, i tako zaokružiti cijeli jedan period našeg zajedničkog uzleta i zajedničkog urušavanja kao društvene zajednice Jugoslavije. Roman Vladimira Arsenijevića istog naslova bio je dobitnik NIN-ove nagrade i predstava po romanu se očekivala sa izuzetnim interesom publike. Kako ući na premijeru? Naša divna prijateljica, pokojna Jelena Šantić, pozvala je Jovana Ćirilova i pitala da li nešto može učiniti da prisustvujemo premijeri u JDP-u. Ćirilov je pozvao Branka Cvejića, tadašnjeg upravnika pozorišta, i urgirao za karte. Neka dođu na ulaz, ja ću ih uvesti, obećao je Cveja. Branko i ja se do tog trenutka nismo posebno susretali, ali nas je povezivala jedna meni velika i značajna uloga u filmu „Most” Hajrudina Šibe Krvavca. To je bila uloga „Bambino”. Kako? Zbog svojih obaveza u novom filmu nisam mogao doći na zakazanu nahsinhronizaiju svoje uloge u studio Avala filma, a produkcija me nije mogla čekati. Šiba Krvavac je pozvao Branka Cvejića i zamolio ga da „posudi” svoj glas mome liku u filmu – što je on izvanredno napravio. To je bila ta posebna veza između nas dvojice.
Slika 8
Branko je imao svega nekoliko karata u svom džepu za nepredviđene goste i za neke članove vlastite porodice. Dvoje iz te „zlatne rezerve karata” ostala su bez sjedećih mjesta. Bila je to izvanredna predstava, burno pozdravljena od publike. Opisati susrete sa kolegicama i kolegama glumcima u bifeu JDP-a zahtjeva posebnu emotivnu pripremu i cijeli jedan feljton. Naime, ja sam bio prvi glumac koji je posjetio Beograd nakon „Oluje” iz augusta 1995. i potpunog prekida svih veza između Hrvatske i Srbije.
Slika 9
Akademsko pozorište je najstarija pozorišna insititucija posle Narodnog pozorišta u Beogradu. Osnovala ga je grupa studenata Beogradskog univerziteta 1922. godine. Po završetku Drugog svetskog rata deluje u okviru AKUD „Branko Krsmanović”. Na sceni ovog pozorišta, pored Dragana Nikolića, igrali su Boro Stjepanović, Predrag Laković, Branka Petrić, Bekim Fehimiu, Rada Đuričin i mnogi drugi. Omladinsko pozorište „Dadov” je sinonim alternativng omladinskog pozorišta od 1958. godine. Pionirska uloga ovog pozorišta ogleda se u osnivanju BRAMS-a. Na njegovoj sceni stvarali su mnogi umetnici, poput: Svetlane Bojković, Predraga Ejdusa, Feđe Stojanovića, Mirjane Karanović, Dare Džokić, itd. Teatar „Levo” postoji kao i sam Lola, još od 1944. godine, a pozorišna scena odiše sećanjem i uspomenama na mnoga poznata imena. Godine 1965. reditelj Jovan Ristić, sa grupom entuzijatsta, osniva Teatar „Levo”, koji i danas deluje u Beogradu. KUD „Abrašević” svoj rad je započeo davne 1905. godine, a nastao je od Radničkog pevačkog društva i Umetničke (dramske) radničke grupe. Kroz razne sekcije „Abraševića” prošlo je preko 20 hiljada amatera, izvedeno na stotine pozorišnih predstava i gostovali su u gradovima Severne i Južne Amerike, Evrope i Azije.
Brojna druga amaterska pozorišta i družine su nastale na prostoru Jugoslavije, a neka od njih stvaraju i danas. Pozorišni amaterizam je važan segment pozorišne umetnosti; mnogi su upravo ovim putem izgradili put do velikih scena, a neke važne predstave su nastale u amaterskim pozorištima. Ovo sigurno nije poslednji put da se bavimo njihovim postojanjem i trajanjem, pratite HuPopediju.
Sve fotografije su iz privatne arhive Igora Gala
