U takmičarskoj selekciji druge festivalske večeri 68. Sterijinog pozorja odigrana je predstava „Što na podu spavaš” koprodukcije Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu, Dramskog kazališta Gavela, Narodnog pozorišta Sarajevo i Festivala „MESS” Sarajevo; dok je u večerašnjem programu međunarodne selekcije „Krugovi” publika mogla da pogleda „Noć sa Aleksom” Hrvatskog narodnog kazališta u Mostaru.
„Nije tako bilo….ili jeste?”
Sama činjenica da je sam Darko Cvijetić, po čijem je (polu-autobiografskom) romanu nastao ovaj komad, na sceni umnogome nosi rediteljsku bit predstave „Što na podu spavaš”. U najkraćim crtama, ovo je retrospektivna naracija o raspadu Jugoslavije kroz prizmu Darkovog pisanja o ličnim tragedijama, onima unutar sopstvene porodice. Pripovest kroz prizmu pisanja koje je, kao što je osobeno svakom piscu koji je pravi pisac, sklono tome da ne bude objekivna istina već obojena ličnim doživljajima i umetničkim intervencijama radi koherentnijeg - ili uzbudljivijeg - narativa.
Kokanova interpretacija ovog romana nas nosi linearno kroz fragmente Darkovih sećanja, uz upadice samog Cvijetića, koji nas iznutra vodi kroz istinitost priče kao kakav deus ex machina. On pokušava da kontroliše svoje junake koji mu se otimaju, junake ponesene vihorom rata, uporne u odanosti kako porodici, tako i idealima. Svaki od njih nosi sa sobom otisak lične tragedije, koju Cvijetić kao pisac progonjen duhovima prošlih događaja ne može da obuhvati u svojoj goloj suštini - upravo jer i sam nosi ratnu traumu.
I ovde na scenu ulazi Kokan Mladenović koji se već do sada afirmisao u uspešnom rediteljskom tumačenju pisanja Darka Cvijetića. Gotovo se svaka recenzija ove predstave poziva na prošogodišnji uspeh predstave „Šindlerov lift” u realizaciji istog tandema - ipak, „Što na podu spavaš” jedna je od onih predstava koje se gledaju onako kako se čita roman - od početka do kraja jer je svaka scena proizvod efekta leptira.
Tačna, sinhronizovana, uigrana i Kokanovom stilu dosledna režija je ovde ipak sekundarna u odnosu na sam narativ, koji nosi ovu predstavu. Isprva, sticao se utisak da je scenska adaptacija ovog romana pomalo „zgurana” u vreme predstave, kako bi se prikazalo sve, time produžavajući trajanje predstave bez nužne potrebe. Međutim, Mladenovićeva rediteljska rešenja koncizno su, koristeći se kako tačnim kretanjem glumaca po sceni tako i višefunkcionalnim scenografskim rešenjem „skele” koja je bila i hladnjača i skela i mesto ljubavnih sastanaka - provevši svaku žrtvu jugoslovenskih ratova devedesetih ponaosob kroz priču i scenu. Na taj način je od dugačkog narativa napravljena predstava koja se lako „vari” i ne upada u monotoniju uprkos svom trajanju.
Kako sam Mladenović navodi „čitava predstava je jedno katarzično iskustvo“ i takav utisak i dobijamo do kraja - gotovo dva sata traumatičnih ličnih i kolektvnih gubitaka pretapa se u tragičku katarzu, gde se uvek na dnu Pandorine kutije nalazi poslednji ostatak ljudskosti. „Što na podu spavaš” jedna je od onih predstava koje od (za naše podneblje ako ne i najpopularnije) teme besmisla ratova pravi predstavu koja je prilično prijemčiva publici.
„O klasje moje”
Sličnu dramaturšku matricu imala i naredna predstava ove sterijanske večeri, a to je „Noć sa Aleksom” HNK Mostar u režiji Ivice Buljana, prema tekstu pesnika Marka Tomaša. Ova predstava prepliće poslednje dane mostarca i velikog pesnika Alekse Šantića sa digresijama o ulozi umetnika u svoje doba: Šantića na samrti, kroz svojevrsne halucinatorne prizore posećuju duhovi prijatelja i savremenika - poput Miloša Crnjanskog, Jovana Dučića, kao i brata Jakova i zeta Svetozara Ćorovića. Unutrašnje borbe i „svođenje računa” pesnika, koji čeka da bude „preveden na drugu stranu” predstavljeno je kroz gotovo dijalektičke dijaloge sa savremenicima, gde se katkada ispoljavaju demoni duha vremena, a katkada unutrašnji demoni samog pesnika.
Izazov kod postavljanja biografskih komada često je u tome da se ne upadne u proizaičnost. „Noć sa Aleksom” ipak klizi u ovu kategoriju. Ono što prvo upada u pažnju jeste minimalistička scena, zagušena velikim brojem glumaca koji su istovremeno na njoj, što otežava praćenje predstave. Velik deo ove predstave čine sekvence dugih dijaloga između Šantića, njegovih savremenika i članova porodice koje upravo zbog kombinacije navedenih faktora doprinose tome da čitava predstava ponese utisak prozne forme sa ne tako mnogo dramske napetosti. Narativ predstave se fokusira na položaj Šantića u malograđanskoj sredini, njegove lične peripetije unutar porodice i svojevrsno životno dozrevanje pesnika na samrtnoj postelji, osvrćući se na teme veće od njega samog.
S druge strane, glumačke izvedbe mostarskog ansambla su kvalitetne i iskusne i daju plus na čitavo izvođenje, dok se najsvetliji momenti ovog performansa nalaze u sjajnim muzčkim sekvencama i originalnim muzičkim obradama Šantićevih pesama za koje su odgovorni sjajni Vladimir Mićković i Mario Кezović (većini poznat kao član benda Zoster) muzičari i Mostarci. Upečatljiva je bila izvedba pesme „O klasje moje” koju prati sekvenca modernog plesa, praveći gotovo ritualni, moderni „tejk” na ovu tradicionalnu pesničku formu i vodeći ovu predstavu ka svom krešendu.
„Noć sa Aleksom” je u biti jedan memento mori omaž najpoznatijem mostarskom pesniku. Sveprisutni ideali karakteristični za pesnički poziv, odgovornost prema društvu i poreklu prepleli su se u retrospektivi momenata iz pesnikovog života - iako predstava ima nedostataka, prestava je na svojstven način „vratila iz mrtvih” Šantića postavljajući ga na scenu i dajući njegovoj poeziji priliku da progovori u modernom ruhu.
Trećeg dana pozorja u takmičarskoj selekciji biće izvedena predstava „Pokojnik”, po tekstu Branislava Nušića, a u režiji Egona Savina, Crnogorskog narodnog pozorišta Podgorica i Centra za kulturu Tivat sa početkom od 19.30 časova u Pozorištu mladih.
Foto: Sterijino pozorje
