Na sedmoj večeri Sterijinog pozorja, prikazane su predstave „Poetika gledanja”, u režiji Andraša Urbana, pozorišta „Deže Kostolanji” Subotica i predstava „Radio Šabac”, rediteljke Olge Dimitrijević, Šabačkog pozorišta.
Šta napisati o predstavi „Poetika gledanja”, a da je iole relevantno? Predstava se isključivo bavi gledanjem i vizuelnim sredstvima. Nema tekstualni predložak, već je muzika Silarda Mezeija zamena za dramski tekst. Glumci nisu u prvom planu, već otvaraju svet i lišeni su teksta i govora. Kojim jezikom govoriti kada se radi o ovakvim predstavama i kako tumačiti, vrednovati i (ne)prihvatiti predstavu?
Ovde se zahteva jedna velika koncentracija i opažanje zbog samog meditativnog dejstva realizovanog kroz slike, osećanja i stanja. Poetika kao stvaralački proces odnosi se na praćenje scena hronološkom gradacijom. U prvoj sceni akter razbija ogledalo simboličkom porukom o ubijanju čovečanstva i svetu prirode koji je čovek narušio svojom grubošću. Potom, glumci kojima je lice prekriveno iznose stalke na scenu, prvo sa jedne, a zatim sa druge strane. Nakon toga, postavljaju glave bivola na jednu gomilu, pa sa te gomile premeštaju na jedne stalke, da bi na druge stalke nakačili ribe i ptice. Iznose se flamingosi, za njima zebre, a na stolicama se postavljaju skeleti ljudi. U postavljenoj fauni, na scenu se dodaju jedan konj i jedan akter na njemu sa maskom jelena. I to tako traje, i traje, traje i pitamo se ima li tome kraja uz pratnju muzike koja dodatno izaziva netrpeljivost i tenziju. Ni iz čega, to jest od jedne prazne scene, nastane jedno potpuno šarenilo sa refleksijom disko kugle. Afektivna konstelacija čini da izgleda vrlo precizno, sve na svom mestu kroz glumačku ekspresiju i dinamiku pokreta. Naposletku, glumci skidaju sve sa sebe i ostaju potpuno nagi - jedan se valja u blatu, dok se drugi poliva crvenom bojom, što bi (možda) predstavljalo potpuno duševno oslobađanje kroz telesno ogoljenje jedne individue. Jedan uzdah „jao” u publici izazvao je blagi smeh među gledaocima, ali verovatno nelagodnost glumcima i izbacivanje iz koloseka zbog gore pomenutuog meditativnog dejstva.
Specifičnost ove predstave jeste da je publika pod raznim varijacijama naziva mogla da gleda radne premijere od „Vid”, preko „Viđenje”, da bi došli do finalnog naziva „Poetika gledanja”. Pored toga, ova predstava se uvek malo menja i gradi, dodaju se novi elementi i pokreti. Ovakav pristup je svojstven reditelju Andrašu Urbanu i dobro poznat poštovaocima njegovog rada. Međutim, kod „obične publike” stvara konfuziju i nepoentiranost u smislu „šta je pesnik hteo da kaže”; dok bi „pozorišna elita” na jedan sasvim drugi način i tumačenje vrednovala i (o)cenila ovu predstavu. Ono što su sami glumci (Andrea Verebeš, Boris Kučov, David Buboš, Gabor Mesaroš, Heni Varga i Timea Filep) istakli na današnjem okruglom stolu jeste da će svaki pojedinac, pa i oni sami, drugačije doživeti ovo izvođenje i stvarati priču, uz sklonost ličnim afinitetima, dok čitaju predstavu. Takođe, naglasili su da je dobro predstavu pogledati u intenzivnom emotivnom stanju. S obzirom na to da na festivalu prisustvujemo obimnim i kompleksnim predstavama uz gubitak koncetrancije i naporom za praćenje, to i ne bi bio baš najbolji i najpogodniji trenutak.
„Radio Šabac” je jedna dokumentarna predstava lokalnog objektiva. Objedinjuju se teme lokalnih relacija, socijalnih i ekonomskih transformacija poslednjih godina nekadašnje države Jugoslavije i različitih emotivnih životnih priča i iskustava ljudi - kako jednog manjeg grada, tako i šire okoline.
Polazište za predstavu je istorijat jednog radija koji se uspostavljao kao najslušanija i najkomercijalnija radio stanica tog vremena. Samim tim je i omaž radiju kao mediju kakav je nekada bio. Generacijska raznolikost glumaca (Miloš Vojnović, Olivera Guconić, Deana Kostić, Sonja Milojević, Vladimir Milojević, Siniša Maksimović, Slađana Pajčić i Dušan Simić) nas u prvom narativnom delu predstave vode kroz „zlatne dane” šabačkog radija uz nepostojeću scenografiju. Bazirano na istraživanju, izvedbeni tekst je nastao na osnovu intervjua sa radnicima ovog radija. Oni izmenjuju brze informacije, podatke o ustanovi, citiranje stihova novokomponovanih narodnih pesama i naglasak glavnog prepoznatljivog aduta „želje, čestitke i pozdravi”, da bi kroz publiku odigrali užičko kolo. U drugom delu prelazimo na samu scenu iza zavesa, kamernog tipa. Prostor označava različite elemente životne svakodnevice uz verodostojno sačinjene rekvizite sedamdesetih godina. Uz radijske zvukove, muzičke i rečenične segmente glumci se samo kreću po sceni na kojoj su postavljeni stari kućni bicikl, fotelje i radio, mašina za kucanje, karta Jugoslavije, fotografija Tita; nemo odigravajući događaje osamdesetih i devedesetih godina XX veka. Za razliku od prvog i drugog dela, treći deo predstave fokusira se na sadašnji momenat - izvođače i publiku koji su zajedno prisutni u javnom prostoru pozorišne sale. Jedna jedinstvena i kolektivna glumačka ekipa, koji se strukturirano drže jedni drugih u završnom delu, sedeći na klupi, izvode svojevremene hitove poput: „Dođi da ostarimo zajedno” Šabana Šaulića, „Okrećeš mi leđa” Lepe Brene, kao i „Zagrli me” Zdravka Čolića; kojima se publika pridružuje i pevuši sa svojih sedišta, dok se podiže zavesa, koja otkriva praznu salu.
Priča o radio Šapcu nije samo priča o radio stanici, već se govori o radnim kolektivima, kulturi sećanja i uspomenama na to vreme, o neočekivanim preokretima, o nastanku i usponu jednog radija, kao i o raspadu jedne zemlje. Posebno je važno i značajno za građane tog manjeg grada i istorije njihovih života, ali isto tako i budućim naraštajima o jednom delu prošlosti koji se iznova potvrđuje relevantan za savremena iskustva.
Poslednja predstava takmičarske selekcije, „Šindlerov lift”, prema istoimenom romanu Darka Cvijetića, u režiji Kokana Mladenovića, Kamernog teatra 55, Sarajevo, biće izvedena večeras sa početkom u 20 časova na sceni „Jovan Đorđević” (publika je na sceni).
