Sinoć je otvoren sedmi po redu Novi Tvrđava Teatar, ambijentalni pozorišni festival koji se održava u Vili Stanković. Festival je otvoren predstavom „Upotreba čoveka” u režiji Borisa Liješevića, a čast da svečanim govorom otvori festival pripala je prvakinji drame Srpskog narodnog pozorišta Gordani Đurđević-Dimić.
Ona je tom prilikom istakla da ,,živopisni ambijent Vile Stanković, zbog svojih balustrada, zidina i neobične strukture, čini ovaj prostor sasvim dovoljnim i više nego adekvatnim da se u njemu odigra čitavo Šekspirovo delo, ili pak dela raznih domaćih i stranih pisaca”.
„Upotreba čoveka” po romanu Aleksandra Tišme, a u režiji Borisa Liješevića, premijerno je izvedena na festivalu, a reprizno će biti izvedena poslednjeg dana festivala. Predstava je rađena u koprodukciji Festival Novi tvrđava teatar (Novi Sad), Novosadsko pozorište/Újvidéki Színház, Festival Grad teatar (Budva) i East West centar (Sarajevo). Predstava je pretpremijerno izvedena u Sarajevu i naišla na pozitivan odziv publike.
Predstava prati sudbinu tri novosadske porodice uoči dolaska i odlaska Drugog svetskog rata i traume koje je rat nepovratno utisnuo u njihove živote. Središnja figura je Vera Kroner, poreklom iz novosadske porodice jevreja, koja zajedno sa svojim prijateljima Sredojem Lazukićem i Milinkom Božićem prolazi kroz vrtloge nesreće nastale preovladavanjem nacizma i fašizma kako je rat nadolazio. Dnevnik Gospođice, odnosno Ane Drentvešek, nastavnice nemačkog jezika, nit je koja spaja početak i kraj, od poslednje gospođičine želje da se dnevnik spali po njenoj smrti, do konačnog spaljivanja na samom kraju od strane Vere i Sredoja, izmučenih životom.
Zbog kompleksne strukture Tišminog romana koji obiluje vremenskim i narativnim preplitanjima, Liješević je istakao da je adaptiranje ovog dela za scenu bilo veliki dramaturški poduhvat.Što se ogleda u strukturi predstave, kamernog je tipa, kao i sam roman.... koji daleko od toga da je pompezan u slikanju ratnog rasula i posledica koje fašizam ostavlja na individualne ljudske sudbine; u Liješevićevoj verziji uz minimalnu scenografiju i doslednost realizmu u slikanju dobijamo utisak da se narativi pretapaju jedan u drugi bez dramatičnih preseka - ako se izuzme jedna pauza koja označava prekid vremena u ratu i posle rata, kada nastupa komunizam. Liješević nam predstavlja jednu sveobuhvatnu hroniku novosadskog predratnog, ratnog i posleratnog života, realistično stilizovanu, bez većih umetničkih nadgradnji i intervencija, dramaturški uobličenu tako da slika krucijalne fragmente, pečate iz života koji su utisnuli ožiljke, kao Aušvic na grudi Vere Kroner „FELDHÜRE” u „Kući Radosti”. Liješević ne brani ni komunizam koji je prividno doneo spas nakon smrtonosnog talasa fašizma - štaviše prikazuje ga kao podjednako opresivnog na život uništene Vere Kroner, pritisak da pristupi SKOJ-u i osude okoline zbog prostitucije i dekadencije u koju zapada; komunizam se ne štedi ni na primeru Sredoja Lazukića koji je optužen za kolaboracionizam i mučen od strane komunističkih vlasti.
Telo. Sedam mladih nagih tela, poređanih kao za prozivku u logoru. Ono što i Tišma i Liješević ističu je upotreba tela, svođenje čoveka na živo truplo (što će Milinko Božić kasnije i postati), izjednačavanje telesa u svoj svojoj različitosti pred jednim istim neprijateljem - fašizmom. Žena u „Kući radosti” ravnopravna je sa mladim SS vojnikom. U vrtlogu rata svako je samo telo koje biva upotrebljeno u svrhe toksičnih ideologija. Čovek je ništavan kao individua. Individualnost biva gušena i grupisana u za i protiv.
„Čitajući roman, imali smo utisak da čitamo neke savremene hronike i da dobijamo poruke za naše vreme. A, jedna od najznačajnih takvih je koketiranje sa opasnim idejama koje svoj koren imaju u fašizmu, a završavaju se u gasnim komorama. Sve nas je podsećalo na ratove koje pamtimo. Zato je predstava u Sarajevu snažno rezonovala. Kako su samo razumevali te ljude koji se do zadnjeg časa nadaju da ludilo ne može biti jače od razuma. A kada shvate da nije – već je kasno. Već kucaju na vrata i vode nas. Rat je uvek jedan te isti, gde god bio. Povodi su različiti, ali se uvek svede na isto.” , izjavio je Liješević.
U predstavi su igrali Emina Elor, Draginja Voganjac, Jugoslav Krajnov, Dušan Vukašinović, Ognjen Nikola Radulović, Aljoša Đidić i Ognjen Petković
Večeras i sutra u Vili Stanković biće izvedena „Ana Karenjina” Novosadskog pozorišta u režiji Dejana Projkovskog u 20 časova.
Foto: Srđan Doroški
