U okviru festivalskog programa Pozorišnog proleća u Šapcu sinoć smo imali priliku da prisustvujemo igranju predstave „Očevi i oči” Narodnog pozorišta u Beogradu, rađenu po romanu Slobodana Selenića, dramatizovanog od strane Kate Đermati, a u osavremenizovanoj i sasvim inovativno riješenoj režiji Veljka Mićunovića.
Selenićev roman obuhvata period od kraja 19. vijeka pa do kraja Drugog svjetskog rata, stavljajući u fokus sudbinu jedne beogradske građanske porodice, u okviru sudbine jednog cijelog naroda i srpske istorije. Iako je od objavljivanja tog značajnog djela ovdašnje književnosti prošlo 40 godina, on se i dalje, nažalost, čini jako relevantnim i kao priča sadašnjeg trenutka, te smo zato bili u stanju da prepoznamo ono lično, što se po reakcijama šabačke publike dalo i zaključiti. Premda se mijenja i politika, i sistemski režimi, i ideologija, i vlast, ljudi ostaju nepromijenljiva kategorija. Čini se da su ti sukobi i podjele unutar porodice, ta nesposobnost za elementarnu ljudsku komunikaciju i nemogućnost za fundamentalno razumijevanje onog drugog, iako se živi pod istim krovom, nešto što kod nas traje dugo i opstaje godinama. To se odnosi na sve te kulturološke, nacionalne, vjerske i ideološke razlike koje su prikazane u predstavi, ali se odnosi i na mnoge druge koje nisu, a opet je silina netolerantnosti i neprihvatanja različitosti ista, kao naravno i njen ishod.
Kako je to nakon izvedbe, sumirala jedna od glumica u komadu, Sena Đorović, koja je u ulozi patriotski-konzervativne Nanke: „Ja sam bila sklona da verujem da se mi uzrokom ne bavimo uopšte, a sad sam ubeđena da se posledicom takođe ne bavimo.” Samim tim nameće se pitanje čime se zapravo bavimo, i još bitnije, na koji način.
Zanimljiva je, takođe, odluka da se ova priča prikaže jednim modernizovanim pozorišnim jezikom, vjerovatno na začuđenje publike, koja je očekivala klasičan ambijent jednog građanskog stana posleratne elite. Umjesto toga, scenski prostor sliči više na prostor kakve sudnice, što i ne čudi, s obzirom da likovi konstantno osuđuju jedni druge ni ne pokušavajući da pronađu zajednički jezik. Zatim kako se prostor pruža dalje, tu je publika koja sudi njima, ali i ljudima iz svog bliskog okruženja u kojima ih prepoznaje (što je neminovno), a moguće i sebi. Postavka je izražajno jako kompleksna i predstavlja poigravanje sa formom, prostorom i vremenom. Ovakav oskudan prostor koji odiše strogošću i hladnoćom u službi je sve većeg osvještavanja publike koja ga gleda, jer nas ovakav prikaz mora natjerati da se zapitamo o kolektivnom mentalitetu, što bi vjerovatno bilo lakše izignorisati u konvencionalnoj prostornoj koncepciji. Ne postoji hronologija događaja, prisutno je međusobno preplitanje, svi glumci su u svakom trenutku na pozornici i onda kada nije njihova scena, oni je posmatraju i ubacuju svoja mišljenja i svoj sud koji im nije tražen. Šabačka pozornica bila je odličan domaćin za scenografsku metaforu toga koliko se kao ljudi često nepotrebno određujemo prema stvarima, a da toga možda nismo ni svjesni, i koliko često sebe ukalupljujemo u uloge tužioca i sudije.
„Imamo potrebu da učestvujemo u sukobima, jer u smo u prošlosti puškom i tim nekim ratničkim zanatom dobijali pravo na kulturu i pravo na jezik. Nekako imam utisak da je ova predstava došla u pravom trenutku da stvori potencijal i mogućnost za promenu takvog paterna kod nas. Postoji mogućnost da se to kod nas sve prosto osvesti i da shvatimo da imamo pravo i na kulturu i na veroispovest, koja god da je u pitanju, i na svoju tradiciju bez da moramo da pucamo i da to branimo svojim životom.” - izjavio je nakon predstave Nikola Rakočević, koji je u ulozi protagoniste Stevana Medakovića.
Dakle, ova predstava donekle treba da nas nauči prvobitno da prepoznamo tu prošlost i to istorijsko ratno nasleđe kao stege i okove koji nas sputavaju, onda da to priznamo sebi i prihvatimo, a zatim da nađemo način da ih se oslobodimo, a da se istovremeno tokom tog procesa ne osjećamo kao da izdajemo svoju zemlju.
Nasuprot ovom ledenom svijetu praktičnih rečenica i emotivne osakaćenosti, u kome je bliskost i pokazivanje sentimentalnosti slabost, šabačka publika će večeras, 17. aprila, biti u mogućnosti da pogleda jedan antipodan svijet, zasnovan na osjećanjima i beskrajnoj potrebi za drugim bićem, za ljubavlju i za prijateljstvom. U pitanju je predstava „Ljubinko i Desanka” Narodnog pozorišta „Toša Jovanović” u Zrenjaninu, u režiji Milana Neškovića, po dramskom tekstu Aleksandra Popovića.
Foto: Jugoslav Radojević
.jpg&w=384&q=90)
