Pripovesti (namerno koristim ovu reč umesto „narativ” ili „priče”) o kobi i predestinaciji duboko su ukorenjene u sprskoj pripovedačkoj tradiciji. Zašto li je to tako - da li ispod površine modernog doba i dalje leži suštinski, egzistencijalni strah od odmazde više sile ukoliko se prekrši kakav sveti kodeks ponašanja - ili je u pitanju prosto jedna ljudska potreba da ispriča ono što je, što bi Fridrih Niče rekao, „ljudsko, suviše ljudsko”, pokleknuće pod niskim strastima. Odgovor leži verovatno na pola puta od oba.
Momčilo Nastasijević je bio neko ko je poetski i veoma živo, gotovo kao i samo krvoproliće koje se predstavilo u „slavini”, umeo da oslika ono demonsko, zabranjeno i ne-božansko, i da realistično kroz poetski i dramski jezik prikaže grčevitost borbe između nagonske prirode čoveka i moralnih kodeksa. I naravno, praroditeljski greh, kao ultimatvni inicijator dramskog sukoba čitave ljudske egzistencije.
Nastasijevićev najpoznatiji dramski tekst „Kod večite slavine” je žanrovski u ovom momentu veoma aktuelan, ako se u obzir uzme afinitet publike prema etno-trilerima, energiji koju donosi inscenacija etno muzike, a koju, jednostavno, uvek volimo i uvek ima moć da oživi scenu. Režija Sonje Petrović, u produkcji Srpskog narodnog pozorišta, estetski je dosledna suštini dramskog teksta - obilje simbola, metaforičnih rediteljskih rešenja i kompozicija scene dobro hvataju nit jedne mistične srpske tradicije, koja je u grču pred višim silama i strahovima od kazne sudbine koja će ih neminovno stići. Incest je ultimativni greh - a onda kada magijska zlosutnost obuzme prostor zbivanja, odnosno kafanu, žene ove predstave, kao otelotvorenja mračnog principa, dobijaju gotovo punu veštičiju moć, i gotovo nevino iniciraju neoprostivo - veridbu dvoje nerođene dece, koja potiču od istog oca.
Magdalena (u vrlo dinamičnoj izvedbi Sonje Isailović) predstavljena je kao klasična femme fatale, svojevrsna Lilit, u crnom, crvene kose, pohotna i ovozemaljska, dok nasuprot njoj imamo Romana, koji gotovo da je otelotvorenje spiritualnog, sav nepostojan, proziran i više kao kakvo priviđenje u odnosu na eros koji predstavlja Magdalena. Svaki od likova nosilac je jedne kobi za sebe, nesreća se prenosi generacijski i čeka se momenat i neko ko će da prepravi prvobitni greh. Tako na sceni imamo praktično sve snažne i semantički bogate simbole iz slovenske mitologije - bazen sa vodom (koji nosi značenje htonske granice između dva sveta - sva previranja između erosa i tanatosa dešavaju se upravo u dometu ovog bazena, od pokolja Sirčanina i Podoljca, do finalnog spajanja Magdalene i Romana), krvavi mesec, čas zlosutan, čas mističan, kao Lorkin.
Ansambl je mlad, pa tako imamo gotovo sve glumce Srpskog narodnog pozorišta iz mlađe generacije koji nose likove, prema tekstu dosta starije od njih samih. Pored Sonje Isailović, snažne performanse imali su Vukašin Ranđelović kao Ćopa i Bojana Milanović u ulozi Tine, a koja je dosledno i precizno iznela transformacije lika u rasponu od mlade devojke do 40 godina kasnije žene koja je i donela kob koja pokreće radnju ove pripovesti.
Predstava na momente, u svojoj prvoj polovini, deluje kao da je svaku scenu postavila kao jedan neprekidan vremenski tok, odnosno da nema jasnih preseka između značajnih momenata u radnji, te tako povremeno ostavlja utisak slabije ekspresivnosti u glumi, sporosti i nejasnoće. Druga opcije je da je ovo namerni postupak, odnosno da ta otupelost potencijalno proizilazi iz grča potisnutih strasti. Veliki ansambl gotovo da je sve vreme na sceni, a to je doprinelo osećaju kolektivne kobi koja se nadnela nad kafanu i nad sve one koji su svoje živote uneli u njen život.
Muzičke deonice su ono što je generalno jaka strana režija Sonje Petrović - i takođe su zablistale i u ovoj inscenaciji. Scene sa muzičkim izvebdama zaista su dale ovoj inscenaciji jednu dimenziju erotike i tanatosa, sličnu atmosferi koja je karakteristična i za Boru Stankovića, te je pred publikom Magdalena gotovo nastasijevićevska verzija Koštane. Muzika, čiji su autori i izvođači Stefan Seethaler, Danijel Seethaler, Filip Grubač, Igor Sakač i Petar Banjac, sjajno je ne samo dopunla, već i dodatno pojačala intenzitet scena koje su pratile i živopisno doprinele oslikavanju mračnog, erotičnog i destruktivnog kafanskog ambijenta.
Režija Sonje Petrović je u najvećem delu predstave dosledna simbolizmu samog teksta, te tako nema preterano radikalnih stilskih intervencija - Sonja Petrović je pružila jednu inscenaciju Nastasijevića onako kako bi, verovatno i sam Nastasijević, zamislio da tekst izgleda u izvedbi.
Večeras od 19 časova gledamo predstavu takmičarske selekcije „Izbiračica” u režiji Ive Milošević, Narodnog pozorišta Subotica/Népszínház Subotica; i predstavu međunarodne selekcije Krugovi „Ja sam ona koja nisam” u režiji Paola Mađelija, Zagrebačkog kazališta mladih (Hrvatska) sa početkom od 21 čas.
Foto: Vladimir Veličković
