Predstava „Antigona 1918” premijerno je izvedena 24. januara 2019. godine na sceni„Pera Dobrinović” Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu. Tekst je osavremenjena adaptacija poznate Sofoklove tragedije, u dramatizaciji Maje Todorović, dok je rediteljsku ulogu preuzeo Milan Nešković.
Vrednost jednog dela određuje se i na osnovu njegove aktuelnosti nakon vremena u kojem je nastalo. Antigonina priča je poznata svima koji su bilo kao lektiru čitali Sofokla, bilo da su čuli opšte crte zapleta. Od lične tragedije žene koja će radije slediti srce nego nametnut zakon dolazi se do velikih društveno-moralnih pitanja, do čistog, istinskog pozorišta.
No, „Antigona 1918” je nešto drugačije. Ona je, pre svega, paralela koju je Maja Todorović, i pored krupnih odstupanja od originalnog teksta, fantastično dramaturški osavremenila.
Antigona i Kreont su glavni nosioci balkanskih sukoba sa početka 20. veka, gde je Antigona ta koja je pokopala bratoubicu, a Kreont produžena ruka srpske monarhije, koja joj sudi u skladu sa državnim zakonima. Poznato je da je Prvi svetski rat postavio osnove za potonje bratoubilačke sukobe, iako se težilo ujedinjenju slovenskih naroda, te je svaki vid izdajstva te jugoslovenske monarhističke ideje bio najstrože osuđivan. Glavna ideja same predstave je upravo obesmišljavanje sukoba bratskih naroda i rata uopšte. Jer, kako se moglo videti upravo na primerima Kreontovih prosuđivanja i njegovih ličnih moralnih previranja, rat je taj koji poništava sve ono ljudsko u čoveku, i u kojem se ne zna ko su pobednici a ko poraženi. U sceni razgovora Kreonta i njegove žene Euridike o Antigoninoj sudbini, ona ga savetuje: „Odluči da li ćeš biti vojnik ili čovek''.
Scenom dominira veliki panel na kome se mozaički prikazuju fotografije diktatora i političara (Tita, Staljina, Slobodana Miloševića), kao i arhivski snimci iz Prvog i Drugog svetskog rata. Njihova je funkcija da ukažu na pozadinu čitave drame – na uticaj koji nacionalna mržnja ima na odvijanje malih, individualnih života, a sve zarad jedne kolektivne ideje koja u svojoj biti nosi mržnju, a ne ljubav, kako propagira Antigona. Sama predstava se odvija u ograđenom prostoru punom peska i zemlje, koji podseća na svojevrstan ring u kome se vode moralne borbe. U uvodnoj sceni Kreont ulazi sa hoplitskim šlemom, dok u završnoj Hemon skida isti šlem sa glave pred samoubistvo. Scena je na svojstven način gladijatorski ring nosilaca ideja ljubavi i mržnje. Muzika i zvučni efekti su ratnički, agresivni, glasni i odgovaraju temi i vizuelnom utisku. Oštro svetlo i kontrasti boja podsećaju na „industrial” estetiku. Osim toga, hor srpskih vojnika iz 1918, koji su kostimirani poput harlekina, kao i nasumično prikazivanje scena na panelima sa isečcima iz spotova turbofolk pevačice Sneki i pevača Kneza doprinosi utisku da se na sceni odvija apsurdni karneval moralnih previranja.
Jedini glas razuma je prorok Tiresija, koji ima kontrolu nad video-bimom i koji, pored toga što kontroliše sadržaj koji se projektuje na panelu, pruža Kreontu uvid u prava dešavanja „iza scene” Kraljevine Jugoslavije – izveštava o ličnim političkim pretenzijama kralja Aleksandra, koje za cilj nemaju dobrobit naroda, no želju za vlašću, što doprinosi apsurdu samih zakonskih stega, kojima se Kreont vodi u suđenju Antigoni.
Samo izvođenje glumaca odlikuje se intenzivnom emocionalnošću. Milica Grujičić, u ulozi Antigone, sjajno je iznela histeriju i unutrašnji sukob jedne ličnosti, dok scenom kao idejni stub predstave korača Nenad Pećinar u ulozi Kreonta. Hemonove lomove između ljubavi prema Antigoni i odanosti prema ocu prikazao je Branislav Jerković.Ismenu, Antigoninu sestru, koja pokušava da je odvrati od pogrešnih odluka, igra Tanja Pjevac,Tiresiju Milan Kovačević, a Euridiku, Kreontovu ženu a Hemonovu majku, Sanja Miktišin. Hor sačinjavaju Vukašin Ranđelović, Grigorije Jakišić, Dragan Kojić, Jovana Pleskonjić, Marko Savković i Aleksandra Pejić.
„Predstava se razlikuje od originalnog teksta, ali sledi dramaturške principe onoga što je nama Sofokle predstavio. Mislim da je dramaturški ovo jako zanimljivo upotrebljeno, ta paralela između 1918. i Sofoklove tragedije – ista tema, isti motiv, isti sukobi, pa su zato i ostavljena ista imena”, izjavio je Nenad Pećinar o razlikama između originalne Sofoklove„Antigone” i „Antigone 1918”.
Reprizna izvođenja pomenute predstave biće na repertoaru SNP-a 25. i 26. januara u 19:30 časova.
Foto: Srđan Doroški
